Hiện nay, ô nhiễm không khí đã trở thành vấn đề nhức nhối, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng sống của cộng đồng. Trong số đó, bụi mịn PM2.5 chính là “thủ phạm” nguy hiểm nhất, có khả năng xâm nhập sâu vào phổi và hệ máu, gây ra các bệnh hô hấp nghiêm trọng cho cả người lớn và trẻ em. Vậy cụ thể bụi mịn PM2.5 là gì? Và tại sao chúng ta cần có những biện pháp phòng tránh cấp thiết ngay từ hôm nay?

Bụi mịn PM2.5 là gì?

Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), bụi mịn (hay còn được gọi tắt với cụm từ PM – Particulate Matter) là thuật ngữ dùng để chỉ các tập hợp hạt hữu cơ hoặc vô cơ lơ lửng trong bầu khí quyển. Những hạt này thường phát sinh từ đất, bụi bẩn, bồ hóng và đặc biệt là từ khí thải của quá trình đốt cháy nhiên liệu trong hoạt động công nghiệp hoặc các phương tiện giao thông.

Kích thước của các hạt PM rất đa dạng, trải dài từ những hạt có thể quan sát bằng mắt thường đến những phần tử siêu nhỏ mà mắt thường không thể thấy. Đơn vị đo lường tiêu chuẩn cho bụi mịn là µm (micromet), được ghi ngay sau ký tự PM để phân loại.

Dựa trên đường kính, bụi mịn thường được chia thành 3 nhóm chính:

– PM10: Các hạt có đường kính từ 2.5 đến 10 µm.

– PM2.5: Các hạt có kích thước bằng hoặc nhỏ hơn 2.5 µm.

– PM1.0: Các hạt siêu mịn với kích thước chỉ từ 1 µm trở xuống.

Trong các loại trên, bụi mịn PM2.5 là đối tượng gây lo ngại nhất về mặt y tế. Nhờ kích thước siêu nhỏ, chúng dễ dàng vượt qua các hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể để xâm nhập sâu vào hệ tuần hoàn qua đường hô hấp. Không chỉ gây hại bằng kích cỡ, một số hạt bụi còn mang theo các chất độc tính, trực tiếp gây ra những biến chứng sức khỏe nghiêm trọng cho con người.

Nguyên nhân sinh ra bụi mịn PM2.5

Trong môi trường tự nhiên, bụi mịn được hình thành từ các hiện tượng cực đoan như núi lửa phun trào, cháy rừng, bão cát, lốc xoáy, hoặc từ các tác nhân sinh học như phấn hoa, bào tử nấm và chất thải từ côn trùng.

Bên cạnh nguyên nhân tự nhiên, tác động của con người cũng góp phần tăng thêm bụi mịn đáng kể. Cụ thể là khí thải từ các phương tiện giao thông như xe máy, ô tô, xe buýt, xe tải. Ngoài ra, các hoạt động công nghiệp từ nhà máy, công trường xây dựng, bụi đường phố và việc đốt nhiên liệu hóa thạch như than đá cũng đóng góp một phần đáng kể.

Đáng chú ý, bụi mịn không chỉ tồn tại ngoài trời mà còn được sinh ra ngay trong chính ngôi nhà của bạn. Các hoạt động nấu nướng hàng ngày (chiên, xào, nướng thịt), thói quen hút thuốc lá hay đốt nến thơm đều là những tác nhân tạo ra một lượng lớn bụi mịn trong không gian kín.

Mức độ ô nhiễm dựa trên nồng độ bụi mịn PM2.5

Ảnh hưởng của bụi mịn đến sức khỏe

Gây những bệnh liên quan đến đường hô hấp

Việc duy trì sự sống trong môi trường có chất lượng không khí thấp, nồng độ bụi mịn cao về lâu dài sẽ gây ra những tổn thương nghiêm trọng cho đường hô hấp. Các hạt siêu nhỏ này là tác nhân trực tiếp dẫn đến viêm phế quản mãn tính, suy giảm chức năng phổi, hen suyễn và đặc biệt là gia tăng nguy cơ ung thư phổi.

Gây độc cho các hệ cơ quan khác

Không dừng lại ở phổi, bụi mịn còn có khả năng xâm nhập sâu vào máu, ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tuần hoàn, hệ thần kinh và cả hệ sinh sản. Sự phơi nhiễm kéo dài làm rối loạn quá trình chuyển hóa tự nhiên, tạo điều kiện cho các bệnh lý nguy hiểm phát triển.

Ảnh hưởng đến quá trình phân bào

Khi cơ thể tiếp xúc với bụi mịn, các gốc tự do sẽ được sản sinh, tấn công trực diện vào tế bào và cấu trúc ADN. Điều này không chỉ gây rối loạn quá trình phân bào mà còn làm tăng nguy cơ đột biến, dẫn đến sự hình thành của các khối u ác tính.

Biện pháp bảo vệ bản thân trước tác động của bụi mịn

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ bụi mịn, mỗi cá nhân cần chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ toàn diện sau:

– Hạn chế nguồn phát thải: Ưu tiên sử dụng các phương tiện giao thông xanh, thân thiện với môi trường thay cho các phương tiện xả nhiều khói bụi như xe tải, xe máy cũ.

– Bảo vệ môi trường sống: Tích cực tham gia các hoạt động trồng cây và bảo vệ rừng để cải thiện chất lượng không khí tự nhiên.

– Trang bị thiết bị cá nhân: Sử dụng khẩu trang chuyên dụng chống bụi mịn khi ra đường; dùng máy lọc không khí tại nơi ở và nơi làm việc.

– Chăm sóc sức khỏe chủ động: Tăng cường hệ miễn dịch thông qua chế độ dinh dưỡng giàu vitamin, kết hợp tập luyện thể dục đều đặn để nâng cao sức đề kháng.

– Vệ sinh cá nhân: Luôn giữ sạch khoang mũi và miệng để duy trì khả năng lọc bụi tự nhiên của cơ thể ở mức tốt nhất.